Net als andere overheden moeten gemeenten bezuinigen. Deze bezuinigingen betreffen ook het beheer van de openbare ruimte en infrastructuur. Bij een andere aanpak is een enorme efficiencyslag te maken. De praktijk wijst uit dat een kostenbesparing tot 20% mogelijk is, terwijl het beheer op een verantwoord niveau blijft.
De gemeentebegroting bestaat voor een groot gedeelte uit onderhoud van infrastructuur als wegen, riolering en bruggen. Ook het beheer van de openbare ruimte - zoals de parken en het vegen van de straten - drukt op de begroting. Gemiddeld gaat het om 25 tot 30% van het totale budget.
Een groot bedrag waar tot dusver bestuurlijk weinig oog voor was. Bezuinigingen in deze sector vinden nog vooral plaats met behulp van de kaasschaaf, terwijl de aanwezige veiligheidsrisico's vaak buiten beeld blijven. Dat blijkt wel uit onlangs gepubliceerd onderzoek in Binnenlands Bestuur en uit vijf onderzoeken naar bruggen en viaducten in opdracht van de Vrom-inspectie. Het trapincident in Utrecht in 2006 is ook illustratief.
Het valt op dat gemeenten beheer en onderhoud vaak op traditionele wijze organiseren. Elk jaar krijgen de lantarenpalen een likje verf of wordt een stukje wegdek vernieuwd. In veel gemeenten speelt letterlijk dat de brugleuning netjes in de verf wordt gehouden, terwijl de constructieve staat van onderhoud van de brug zelf ondermaats is. Zonder dat onze bestuurders het weten worden enorme veiligheids- en bereikbaarheidsrisico's gelopen.
De automatische piloot moet worden uitgezet. Uitvoering van een gericht beheer- en onderhoudsprogramma - gebaseerd op daadwerkelijke (veiligheids)risico's en de bestuurlijke doelen van de gemeente - leveren meer transparantie, betere prestaties én de beoogde bezuinigingen op.
Het gaat er dan om alleen te doen wat er echt toe doet. Uitval van het ene stuk riool is veel erger dan uitval van een ander stuk riool. Hetzelfde kun je zeggen over de beschikbaarheid van een stuk weg. Hoe belangrijk is dat stuk weg voor het functioneren van de stad? En inderdaad: weten wat de constructieve toestand van een brug is en gerichte maatregelen treffen.
Op basis van zo'n aanpak - ook wel assetmanagement genoemd - is een gemeente veel beter in staat om taken uit te besteden. Via dit assetmanagement kunnen relevante prestatiedoelen en financiële doelen relatief eenvoudig worden bepaald. Een interessant gegeven in het licht van de benodigde en actuele kerntaakdiscussies.
Een utopie? Zeker niet. In het Verenigd Koninkrijk heeft men hier bijvoorbeeld al jarenlange ervaring mee, inmiddels met groot succes. De Nederlandse gemeenten kunnen gebruikmaken van de ervaring die daar door schade en schande is opgebouwd. In Nederland zelf wordt al vijf jaar op deze wijze 's lands grootste industrieterrein Chemelot gerund. Dat is een kleine stad (850 ha oppervlakte), met vele kilometers wegen, spoor, riolering, stroomkabels, enzovoort. De kosten zijn daar met 20% afgenomen en de prestaties zijn geborgd.