De afgelopen vijftien jaar was het vastgoed/grondbedrijf een behoorlijke melkkoe voor dekking van de gemeentebegroting. De vrijwel constante inkomstenstroom lijkt nu te zijn opgedroogd. Meer dan voorheen moeten keuzes gemaakt worden voor gewenst nieuw beleid, maar ook voor instandhouding van bestaand beleid. Tijd dus voor een verplichte stresstest bij het vastgoed/grondbedrijf en daarbij behorende projectenportefeuilles.
Sinds het uitbreken van de crisis is er behoorlijk wat gewijzigd in de gebiedsontwikkeling: woningverkopen zijn sterk teruggelopen, de bouwproductie is meer dan gehalveerd en bedrijven investeren niet of nauwelijks meer. Het Rijk bezuinigt 18 mrd euro en zowel private partijen als gemeenten hebben financieel behoorlijke klappen moeten incasseren. Projectontwikkelaars bieden hun verworven gronden weer te koop aan bij de overheid en hebben meerdere ontslagronden gehad. Gemeenten zien hun inkomsten uit het grondbedrijf sterk teruglopen en hebben in veel gevallen te veel en te complexe projecten in gang gezet in relatie tot het weerstandsvermogen. Ook zij ontkomen niet aan grondposities afwaarderen of doorlooptijden van de grondexploitaties verlengen.
Enkele - grote - gemeenten hebben vaak al actie ondernomen om bezuinigingen te vinden en prioriteiten te stellen in de projectenportefeuille. Een volledige screening op de projecten en vastgoedportefeuille levert al snel het juiste overzicht van en inzicht in mogelijke problemen en oplossingen. Onverwachte bezuinigingen - meerdere voorzieningen op dezelfde activiteiten, verspreid zicht op eigendommen, te ruime begrotingsopzet - worden zichtbaar, maar ook kunnen flinke problemen zich aandienen, zoals te kleine risicobuffer, te omvangrijke woningbouwprogramma’s, grotere afwaarderingen.
Het kortetermijnperspectief waarin probleemsituaties de boventoon zouden voeren, moet worden omgezet in een meerjarenperspectief voor het grondbedrijf. Dit geeft al snel een beter inzicht in de effecten van bepaalde kosten en opbrengsten op langere termijn. Vooral de vertaling van de risico’s in een goede financiële buffer is cruciaal.
Het weerstandsvermogen moet worden geactualiseerd en naar verwachting omhoog bijgesteld. Vaak zal dit leiden tot politiek gevoelige keuzes, omdat de financiële ruimte veelal wordt gecreëerd door uitstel van bestaand of ingezet beleid en programmadoelstellingen. Deze keuzes zijn echter onvermijdelijk, een gezonde balans geeft tenslotte een goede basis voor de toekomst.